लोहगड किल्ला (लोहाचा किल्ला) हा महाराष्ट्रातील लोणावळा प्रदेशातील सह्याद्रीच्या टेकड्यांच्या बाजूने वसलेला ऐतिहासिक किल्ला आहे. हे लोणावळा येथे पर्यटन स्थळांपैकी एक उत्तम ठिकाण आहे आणि महाराष्ट्रातील लोकप्रिय ऐतिहासिक ठिकाणांपैकी एक म्हणजे लोणावळा टूर पॅकेजचा भाग म्हणून भेट देता येईल. 1050 मीटर उंचीवर टेकडीच्या माथ्यावर वसलेला हा किल्ला इंद्रायणी खोरे पवना खोऱ्यातून वेगळे करतो. पुण्याजवळ भेट देण्याकरिता हे लोकप्रिय ट्रेकिंग ठिकाणांपैकी एक आहे.
![]() |
|
India | Maharashtra | Lonavala Distance (From Lonavala Railway Station): 11 Kms Transportation Options : Cab / Walk/Trek / + Walk/Trek |
लोहगड किल्ला हा महाराष्ट्रातील आणि पुण्याजवळील लोकप्रिय वारसा असलेल्या किल्ल्यांपैकी एक सर्वाधिक किल्ल्याचे ठिकाण आहे. हा किल्ला गुरु गोविंद सिंह यांनी इ.स. 1564. मध्ये तुरुंग म्हणून काम करण्यासाठी बांधला होता. शिवाजी महाराजांनी इ.स. 1648 मध्ये ते ताब्यात घेतले, परंतु पुरंदरच्या कराराने इ.स.1665 मध्ये ते मोगलांना शरण गेले. शिवाजी महाराजांनी इ.स. 1670 मध्ये हा किल्ला पुन्हा ताब्यात घेतला आणि तिचा खजिना ठेवण्यासाठी त्याचा उपयोग केला.
पुढे पेशव्या काळात नाना फडणवीसांनी हा किल्ला राहण्यासाठी वापरला आणि किल्ल्यात एक मोठी टाकी आणि पाय-विहीर अशा अनेक वास्तू बांधल्या. नुकताच हा किल्ला शासनाने संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केला आहे. डोंगराचा किल्ला विंचूच्या शेपटीच्या रूपात बनविला गेला आहे. महाद्वाज, गणेश दरवाजा, हनुमान दरवाजा आणि नारायण दरवाजा अशा चारही प्रवेशद्वारातून किल्ल्यापर्यंत पोहोचता येते.महा दरवाजावर उत्तम शिल्पकला दिसते आणि तिसर्या गेटवर एक छोटी गुहा आहे जी सुरुवातीला अन्न सामग्रीच्या साठवणुकीसाठी वापरली जात असे. गडाचे चारही दरवाजे अजूनही अखंड आहेत.
हा टेकडी किल्ला विंचूच्या शेपटीच्या आकारात बनविला गेला आहे. महाद्वाज, गणेश दरवाजा, हनुमान दरवाजा आणि नारायण दरवाजा अशा चारही प्रवेशद्वारातून किल्ल्यापर्यंत पोहोचता येते. महा दरवाजावर उत्तम शिल्पकला दिसते आणि तिसर्या गेटवर एक छोटी गुहा आहे जी सुरुवातीला अन्न सामग्रीच्या साठवणुकीसाठी वापरली जात असे. गडाचे चारही दरवाजे अजूनही अखंड आहेत.
पुणे व मुंबईतील ट्रेकर्ससाठी सुलभता, ट्रेकची सोय आणि हिरव्यागार सभोवतालच्या वातावरणामुळे लोहागड ट्रेकिंगसाठी एक आदर्श ठिकाण आहे. खासकरुन पावसाळ्यात लोहगड ट्रेक खूप लोकप्रिय आहे. मलाहाली हा ट्रेकचा तळ आहे, जो लोहागडपासून सुमारे 7 किमी अंतरावर आहे. हा एक सोपा, अतिशय निसर्गरम्य आणि आनंददायक ट्रेक आहे आणि मालवली आणि लोहागडपासून दोन तासात अंतर जाता येते.
हा किल्ला कार्ला, भजा लेणी आणि पवना तलावाचे हवाई दृश्य देते. लोहागड किल्ल्याच्या ट्रेकचे वैशिष्ट्य म्हणजे विंचूच्या शेपटीशी मिळणारी 'विंचू कटा' किल्ले. किल्ल्याच्या मुख्य भागाच्या बाहेरील ही रचना आहे आणि काठावर जाण्यासाठी अतिरिक्त 15-20 मिनिटे चालणे आवश्यक आहे. दुर्गा हे लोहागडमध्ये आणखी एक प्रमुख खूण आहे जी महा दरवाजाजवळ आहे.
वेळः सकाळी 9 ते सायंकाळी 6.



